Początek Wielkiego Postu

Nie słychać już radosnych pieśni sławiących narodzenie Chrystusa, milkną też w naszych świątyniach hymny, mówiące o chrzcie i objawieniu Pańskim. Kończąc świecki okres karnawału wchodzimy w duchowy czas wielkiego postu. Nie na pokaz i nie dla poklasku, pokornie oczekiwać będziemy na chwalebne zmartwychwstanie naszego Zbawiciela. Nie ludziom pokazujmy że pościmy, a Ojcu naszemu niebiańskiemu wierząc, że to właściwa i jedyna droga do pokonania zła i zbawienia duszy.

Patrząc zupełnie powierzchownie, definicja może być prosta - jest post więc nie wolno! Najbliższych 40 dni nie należy jednak traktować tak jednowymiarowo! Miast tego czego nie wolno, warto się zastanowić nad tym co wolno, co wręcz potrzeba i jaki to może mieć wpływ na nasze życie. Post to szansa - żeby nieco zwolnić, to zaproszenie - aby skupić się na tym co niewidoczne, to pretekst - by jeśli dotąd nie dbało się o sferę duchową, właśnie tym razem spróbować coś zmienić. Jak pisze w tegorocznym liście wielkopostnym Metropolita Warszawski i całej Polski Sawa - "Post i modlitwa są skrzydłami duszy, wznoszącymi człowieka do Boga. To droga do doskonałości wewnętrznej".

"Zgodnie z nauką Cerkwi prawosławnej, prawdziwy post składa się z dwóch nierozłącznych części. Pierwsza z nich to post cielesny, polegający na wstrzemięźliwości od spożywania pewnych rodzajów pożywienia. Druga część, jeszcze bardziej istotna, jest określana mianem postu duchowego i polega na powstrzymywaniu się od czynienia wszelkiego rodzaju zła dokonywanego językiem, sercem, myślami, oczyma, uszami, rękoma, całym swym ciałem. Tylko taki post zasługuje na miano prawdziwego i zbawiennego. Tak jak cielesny post nic nie daje człowiekowi bez postu duchowego, tak i duchowy nie może obejść się bez postu cielesnego. Dowodzi to Pismo Święte i Ojcowie Cerkwi. Sam Zbawiciel po swoim chrzcie w Jordanie pościł przez czterdzieści dni i czterdzieści nocy (Mt 4,2) przed wystąpieniem na głoszenie Dobrej Nowiny i służenie zbawieniu rodzaju ludzkiego. Pościli także apostołowie, zanim wyszli zwiastować Ewangelię całemu światu (Dz 13,2-3). Już w Starym Testamencie znajduje się wiele przykładów postu cielesnego w życiu patriarchów, proroków i innych sprawiedliwych ludzi.To właśnie w raju pierwsi ludzie - Adam i Ewa - naruszyli nie tylko posłuszeństwo wobec Boga, ale również post. Za namową szatana zjedli owoce z drzewa, z którego Bóg zabronił im jeść. Zostali za to wypędzeni z raju, a brak wstrzemięźliwości w jedzeniu był przyczyną grzechu pierworodnego i pozbawił ludzkość wiecznej rajskiej radości, oddalił człowieka od jego Stwórcy. Cóż innego jak nie post, wstrzemięźliwość i pokora oraz posłuszeństwo wobec Boga i Cerkwi, wsparte modlitwą, może nas z powrotem wprowadzić do utraconego raju? Po to właśnie przyszedł na ziemię sam Syn Boży, pościł i cierpiał straszne męki na Krzyżu, aby pokazać nam drogę do Królestwa Bożego." - wyjaśnia w dalszych słowach metropolita.  

O poście, przebaczeniu i miłości do drugiego człowieka, mówił też w niedzielę przebaczenia win wikariusz sokólskiej parafii o. Łukasz Ławreszuk

- Pamiętajmy że post jest czymś więcej, niż tylko czasem z bezmięsnymi potrawami. Jakże często nie jemy mięsa, a tym "mięsem", gniewem i nienawiścią rzucamy w drugiego człowieka. Post ma dwa skrzydła - cielesna i duchowe. Te zewnętrzne ma nam pomóc w ważniejszej sferze wewnętrznej. Przede wszystkim musimy pamiętać o Bogu, a zewnętrzna strona postu, wstrzemięźliwość czy głód, mają tej pamięci o Stwórcy służyć. Musimy też nauczyć się przebaczać i mówić słowo "przepraszam", gdyż sami nie jesteśmy bez skazy wobec innych. Nasze serca często są skamieniałe, egoistycznie i nie potrafią przebaczać. Musimy się jednak tego uczyć, chociażby malutkimi krokami. Przebaczenie bowiem nie jest potrzebne dla drugiego człowieka, ale przede wszystkim potrzebne jest dla nas samych. To jest trudne, bo niejednokrotnie doświadczamy wielkiego zła, poniżenia czy nieprawości ze strony bliźniego, ale mimo wszystko powinniśmy się starać przebaczać i modlić się w intencji tego człowieka, tego uczy nas Ewangelia - mówił duchowny w przygotowanym kazaniu.

W przeciągu następnych 40 dni, w każdą środę i piątek (oprócz wielkiego piątku), w cerkwiach sprawowana będzie Boska Liturgia Uprzednio Uświęconych Darów, w soboty Boska Liturgia św. Jana Złotoustego (oprócz wielkiej soboty), w niedzielę zaś Boska Liturgia św. Bazylego Wielkiego. W wielkopostne poniedziałki, wtorki i czwartki Boska Liturgia nie jest sprawowana. Przez pierwsze cztery dni postu, w trakcie wieczornych nabożeństw, czytany będzie Wielki Kanon Pokutny św. Andrzeja z Krety, składający się z 250 troparionów nawołujących do pokuty. Kanon, na licznych przykładach postaci ze Starego i Nowego Testamentu, ukazuje drogę duszy człowieka, od upadku - do świętości. W cztery pierwsze dni kanon czytany będzie fragmentami, natomiast na jutrzni czwartku piątego tygodnia postu - w całości.

I Niedziela Wielkiego Postu - Triumf Ortodoksji

Pierwsza niedziela Wielkiego Postu to święto Triumfu Ortodoksji, ustanowione w 842 r., w Konstantynopolu, na pamiątkę zwycięstwa nad ikonoklazmem i przywrócenia kultu ikon w Cerkwi. Ikonoklazm był niebezpieczną herezją, która miała miejsce pod koniec VIII w. Przeciwnicy ikon twierdzili, iż wierni oddają cześć desce i farbie, co by było bałwochwalstwem. Ojcowie Cerkwi bronili ikon wyjaśniając, że wierni z miłością i szacunkiem odnoszą się do osób, a nie do materiału, na którym zostały one uwiecznione. W piątek pierwszego tygodnia postu, po wieczornym nabożeństwie oświęcane jest koliwo - gotowana kasza, pszenica lub ryż, przyprawione miodem, rodzynkami, migdałami i orzechami. Obyczaj przyrządzania koliwa odnosi się do św. męczennika Teodora Tyrona (spalonego na stosie w 306 r.) i prześladowania chrześcijan za czasów cesarza Juliana Apostaty (362 r.). Władca ten nakazał skrapiać krwią zwierząt ofiarnych żywność, aby uniemożliwić wyznawcom Chrystusa przestrzeganie pierwszego tygodnia Wielkiego Postu. Święty Teodor zjawił się we śnie biskupowi Konstantynopola Eudoksjuszowi i nakazał, żeby chrześcijanie nie kupowali żywności, lecz jedli pszenicę z miodem i jagodami.

II Niedziela Wielkiego Postu - Św. Grzegorza Palamasa

Druga niedziela Wielkiego Postu poświęcona jest św. Grzegorzowi Palamasowi. Żyjący w XIV wieku arcybiskup Tessalonik był wielkim teologiem prawosławnym oraz obrońcą hezychazmu. Przeciwstawił się herezji Barlaama z Kalabrii oraz jego ucznia Akindynosa z Bułgarii i podjął z nimi zwycięską walkę.

III Niedziela Wielkiego Postu - Adoracja Krzyża Świętego

Trzecia niedziela Wielkiego Postu to czas adoracji ukrzyżowanego Chrystusa. Podczas nabożeństwa Całonocnego Czuwania, na środek świątyni wynoszony jest Krzyż Święty. Pozostaje w tym miejscu do piątku, aby wierni w ciągu całego tygodnia mogli mu się pokłonić i czerpać z niego siłę oraz umocnić się w trudach postu. W piątek krzyż zostaje uroczyście wniesiony do części ołtarzowej cerkwi.

IV Niedziela Wielkiego Postu - Św. Jana Klimaka

Czwarta niedziela Wielkiego Postu poświęcona jest św. Janowi Klimakowi, wielkiemu ascecie żyjącemu na przełomie VI i VII wieku. Przez 40 lat prowadził on pustelniczy tryb życia. Zasłynął licznymi cnotami i mądrością. Pod koniec życia wybrany został przełożonym klasztoru na Synaju. Pozostawił po sobie dzieło zwane „Drabiną Raju", w której na podstawie doświadczeń świętobliwych mnichów, oraz własnego, przedstawił trzydzieści trzy stopnie duchowego doskonalenia się człowieka.

V Niedziela Wielkiego Postu - Św. Marii Egipcjanki

Piąta niedziela Wielkiego Postu nazywana jest Niedzielą św. Marii Egipcjanki. Była ona wielką grzesznicą, jednakże wstąpiła na drogę pokuty i wiele lat spędziła w poście i modlitwie na pustyni. Jej życiowa droga jest opisem wielkiego bożego miłosierdzia. Podczas jutrzni czwartku czytany jest ponownie kanon św. Andrzeja, tym razem w całości.

W sobotę przed szóstą niedzielą Cerkiew wspomina wskrzeszenie Łazarza. W obrzędy Wielkiego Tygodnia - ostatnich sześciu dni przed Paschą - wprowadza wiernych Niedziela Palmowa. Święto ustanowione na cześć uroczystego wydarzenia, jakim był wjazd Chrystusa do Jerozolimy.

Należy pamiętać, iż Wielki Post i Wielki Tydzień stanowią dwa odrębne cykle, które różnią się zarówno symboliką, jak też celem i praktyką liturgiczną. Nabożeństwa Wielkiego Postu nie mówią o męce, śmierci i Zmartwychwstaniu. Jest to raczej czas oczekiwania i przygotowania się człowieka do przeżywania nie tylko Paschy, lecz i całego Wielkiego Tygodnia. W Wielkim Tygodniu zaś koncentrować się należy już nie na sobie, lecz na tym, czego Zbawiciel dokonuje dla każdego z nas. Wielki Tydzień jest zatem okresem podążania za Chrystusem przez wszystkie następujące wydarzenia, mękę oraz śmierć - aż po Zmartwychwstanie.

"Bracia i Siostry! Dziś, w przededniu św. Wielkiego Postu, zgodnie z praktyką naszej Cerkwi, proszę Was Wszystkich, w imieniu Duchowieństwa i własnym, o przebaczenie naszych grzechów, które popełniliśmy słowem, myślą i uczynkiem: Przebaczcie nam, grzesznym! Spotkajmy nadchodzący Wielki Post z radością. Uczyńmy wszystko, co możliwe, aby poszcząc oczyścić swą duszę łzami pokajania i czystym sercem ujrzeć Zmartwychwstałego Zbawiciela naszego Jezusa Chrystusa. Niech łaska Pana naszego Jezusa Chrystusa trwa niezmiennie z wszystkimi, którzy Go miłują" - kończy przesłanie do wiernych zwierzchnik prawosławnej Cerkwi w Polsce.  

Oby dobry Bóg dał nam możliwość duchowego przeżycia okresu Wielkiego Postu i wspólnego radowania się z Paschy Chrystusowej, którą w tym roku będziemy świętowali 12 kwietnia - tydzień po wiernych  Kościoła rzymskokatolickiego.

 

Adam Matyszczyk